Chợ giá – Trước đà tăng mạnh của giá năng lượng toàn cầu do căng thẳng địa chính trị, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia phản ứng nhanh nhất khu vực khi triển khai hàng loạt biện pháp mạnh nhằm giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.
Chủ động giảm thuế, hạ nhiệt giá nhiên liệu
Trong khi giá dầu thế giới biến động mạnh, Chính phủ Việt Nam đã kịp thời triển khai các chính sách tài khóa linh hoạt nhằm bình ổn thị trường trong nước. Theo Quyết định số 482 do Thủ tướng – Phạm Minh Chính ký ban hành, từ ngày 27/3 đến 15/4, nhiều loại thuế đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không được điều chỉnh giảm sâu. Cụ thể, thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt được đưa về mức 0%, đồng thời tạm thời không áp dụng thuế giá trị gia tăng đối với các mặt hàng nhiên liệu chủ lực.
Bộ Tài chính ước tính, các biện pháp này có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7,2 nghìn tỷ đồng mỗi tháng, song được xem là giải pháp cần thiết để hỗ trợ gián tiếp cho nền kinh tế trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng.
Trước đó, theo tính toán của cơ quan chức năng, thuế và phí từng chiếm tới khoảng 38% giá bán lẻ xăng RON95, do đó việc cắt giảm đã góp phần đáng kể trong việc “hạ nhiệt” giá nhiên liệu.
Giá xăng dầu biến động mạnh do xung đột Trung Đông
Giá nhiên liệu tại Việt Nam trong thời gian gần đây đã tăng mạnh, chủ yếu do tác động từ xung đột leo thang tại Trung Đông – khu vực cung cấp phần lớn nguồn năng lượng cho Việt Nam. Chỉ trong vài tuần, giá bán lẻ xăng dầu đã trải qua tới 11 lần điều chỉnh, phản ánh rõ áp lực từ biến động thị trường quốc tế.
Tại thời điểm cao nhất, giá xăng và dầu diesel lần lượt tăng tới 68% và 105% so với giai đoạn trước khủng hoảng. Tuy nhiên, theo kỳ điều chỉnh mới nhất, giá xăng RON95 đã giảm về mức 24.330 đồng/lít, trong khi dầu diesel ở mức 35.440 đồng/lít, tương ứng giảm khoảng 19% và 6,5% so với đỉnh gần đây.
Quỹ bình ổn giá cạn dần
Song song với các chính sách thuế, Chính phủ cũng sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu như một công cụ điều tiết quan trọng nhằm giảm áp lực tăng giá. Trong những tháng qua, quỹ này đã được sử dụng tới 9 lần, với tổng số tiền giải ngân gần 5,3 nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, khi số dư quỹ hiện chỉ còn khoảng 320 tỷ đồng, cơ quan quản lý đã quyết định tạm dừng sử dụng từ kỳ điều hành gần nhất. Diễn biến này đã khiến dư địa can thiệp thu hẹp, đồng thời gia tăng áp lực lên các giải pháp tài khóa và nguồn cung trong thời gian tới.
Doanh nghiệp vận tải, hàng không chịu ảnh hưởng nặng nề
Biến động giá nhiên liệu thời gian qua đã tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và logistics.
Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Logistics Việt Nam cho thấy, khoảng 90% doanh nghiệp trong ngành chịu ảnh hưởng, trong đó hơn một nửa đánh giá mức độ tác động ở mức nghiêm trọng hoặc khủng hoảng.
Không chỉ các doanh nghiệp logistics, ngành hàng không cũng chịu áp lực lớn khi chi phí nhiên liệu tăng cao và nguồn cung hạn chế. Các hãng bay như Vietnam Airlines, Vietjet Air và Bamboo Airways cũng đã lên kế hoạch cắt giảm một số chuyến bay để ứng phó với tình hình.
Phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông
Theo số liệu từ Trung tâm Thương mại Quốc tế, có khoảng 88% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ khu vực Vịnh Ba Tư, trong khi gần 49% khí đốt nhập khẩu có nguồn gốc từ Trung Đông. Sự phụ thuộc lớn này khiến Việt Nam trở thành một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trong khu vực trước các cú sốc năng lượng.
Đánh giá về phản ứng chính sách, bà Lavanya Venkateswaran – chuyên gia kinh tế cấp cao về ASEAN tại OCBC cho rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia hành động nhanh nhất trong khu vực, với cách tiếp cận linh hoạt giúp các điều chỉnh được thực hiện kịp thời và hiệu quả.
Tuy nhiên, chuyên gia này cũng cảnh báo những rủi ro trong thời gian tới, bao gồm nguy cơ suy giảm tăng trưởng GDP và áp lực lạm phát gia tăng.
Tăng cường nguồn cung và đa dạng hóa năng lượng
Để đảm bảo an ninh năng lượng, Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ tăng cường sản xuất trong nước đến mở rộng hợp tác quốc tế. Được biết, hai nhà máy lọc dầu chủ lực là Nghi Sơn và Dung Quất vẫn duy trì hoạt động ổn định, trong đó Dung Quất đã nâng công suất hơn 10% nhằm bù đắp phần nào nguồn cung thiếu hụt.
Ở khía cạnh đối ngoại, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trực tiếp liên hệ với các đối tác quốc tế, đồng thời gửi thư tới các đại sứ để tìm kiếm nguồn cung bổ sung. Việt Nam đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu thô và đang tiếp cận các kho dự trữ chiến lược, bao gồm cả từ Nhật Bản.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đẩy mạnh hợp tác năng lượng với Nga, đồng thời thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng tái tạo, qua đó từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong dài hạn.
Theo các chuyên gia nhận định, phản ứng nhanh và quyết liệt của Việt Nam không chỉ góp phần giảm bớt áp lực trước mắt mà còn củng cố niềm tin của thị trường. Trong khi nền kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, việc kết hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa, điều hành giá và chiến lược năng lượng dài hạn được xem là yếu tố then chốt, giúp Việt Nam duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội.
