Chợ giá – Việc Iran có thể phong tỏa Strait of Hormuz đang trở thành một trong những rủi ro địa chính trị lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Điều này sẽ tác động sẽ lan rộng tới nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.
Ngày 2/3 vừa qua, Iran tuyên bố đóng cửa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược với dầu, khí toàn cầu. Tuy nhiên bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó đã khẳng định eo biển này chưa bị đóng, bất chấp các tuyên bố từ giới chức Iran.
Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều nhưng thực tế vẫn có hàng trăm tàu vẫn đang bị mắc kẹt, do lo ngại bị tấn công hoặc không có bảo hiểm. Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối vịnh Ba Tư ở phía bắc, vịnh Oman ở phía nam và xa hơn là biển Arab. Vào năm 2025, đã có hơn 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày chảy qua eo biển này, tương đương một phần ba tổng xuất khẩu nhiên liệu bằng đường biển của thế giới.
Vì vậy, thông tin đóng cửa eo biển Hormuz đã ngay lập tức khiến giá dầu thô thế giới đã tăng gần 15% trong 6 ngày qua. Hiện giá dầu Brent đang đứng ở mức 82,60 USD/ thùng – mức cao nhất kể từ tháng 1/2025. Nhiều nhà phân tích cảnh báo có thể tăng lên trên 100 USD/thùng và mức giá thậm chí có thể tiến tới 150 USD/thùng nếu xung đột tại Iran lan rộng.
Việt Nam chịu tác động khi Iran phong tỏa Hormuz
Mức độ ảnh hưởng đối với Việt Nam phụ thuộc lớn vào thời gian phong tỏa. Nếu chỉ kéo dài vài ngày hoặc một tuần, tác động chủ yếu mang tính tâm lý và biến động giá ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu gián đoạn kéo dài hàng tháng, nguy cơ lạm phát tăng, chi phí sản xuất leo thang và tăng trưởng kinh tế chậm lại là điều khó tránh khỏi.
Giá xăng dầu có nguy cơ tăng mạnh
Dù Việt Nam không phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu trực tiếp từ Trung Đông, nhưng giá xăng dầu trong nước vẫn chịu ảnh hưởng mạnh do cơ chế điều chỉnh theo thị trường thế giới. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận tải, logistics và sản xuất trong nước sẽ đồng loạt gia tăng, tạo áp lực lên lạm phát.
Thực tế trong kỳ điều chỉnh mới nhất vào chiều ngày 05/03, giá xăng dầu đều đồng loạt tăng mạnh so với kỳ điều chỉnh trước. Cụ thể giá xăng RON 95 tăng 2.190 đồng/lit, giá xăng E5 RON 92 tăng 1.920 đồng/lit, trong khi đó giá dầu tăng đến 3.760 đồng/lit.
Nhiều chuyên gia cảnh báo nếu xung đột khu vực leo thang với sự tham gia của các cường quốc như United States và các nước vùng Vịnh, việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài có thể gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu và giá dầu có thể tăng vọt lên 150–200 USD/thùng. Khi đó, giá xăng dầu tại Việt Nam có thể tăng lên 30.000–35.000 đồng/lít hoặc cao hơn tùy vào cơ chế điều hành giá.
Chi phí sản xuất và vận tải gia tăng
Giá năng lượng tăng thường kéo theo chi phí đầu vào của nhiều ngành kinh tế. Các lĩnh vực sử dụng nhiều nhiên liệu như vận tải đường bộ, hàng hải, hàng không và sản xuất công nghiệp sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt.
Ngoài ra, chi phí vận chuyển quốc tế cũng có thể tăng do tàu hàng phải thay đổi tuyến đường hoặc chịu phí bảo hiểm rủi ro cao hơn khi đi qua khu vực Trung Đông. Điều này khiến giá hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam tăng, đồng thời làm giảm biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Nguy cơ tác động tới tăng trưởng và lạm phát
Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, áp lực lạm phát tại Việt Nam có thể gia tăng đáng kể. Giá nhiên liệu cao không chỉ làm tăng chi phí sinh hoạt của người dân mà còn ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Tác động đến các thị trường khác trong khu vực
Tại châu Á, Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Philippines là những nước dễ tổn thương nhất do phụ thuộc nhập khẩu dầu. Theo đó, khoảng 60% dầu nhập khẩu của Ấn Độ đến từ Trung Đông, hơn một nửa LNG nhập khẩu của nước này cũng liên quan đến Vùng Vịnh, chủ yếu dùng giá Brent làm tham chiếu. Vì vậy, nếu giá dầu tăng do ách tắc tại Hormuz, chi phí nhập khẩu dầu và LNG sẽ cùng tăng. Đây sẽ là cú sốc tài chính đối với Ấn Độ.
Đối với Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Thống kê cho thấy Trung Quốc đã mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran và khoảng 40% dầu nhập khẩu đi qua Hormuz. Hiện việc đóng cửa eo biển chưa tác động nhiều đến Trung Quốc nhờ lượng dự trữ lớn và nguồn cung thay thế. Tuy nhiên, nếu gián đoạn kéo dài, Trung Quốc sẽ phải mua hàng từ các nơi khác. Khi đó, cạnh tranh giá tại châu Á có thể tăng ngay cả khi Bắc Kinh chưa thiếu nhiên liệu.
Tại khu vực Đông Nam Á, Thái Lan chịu thiệt hại đáng kể do tỷ lệ nhập khẩu dầu ròng trên GDP lớn nhất châu Á, với 4,7% GDP. Nghiên cứu chỉ ra mỗi khi giá dầu tăng 10%, cán cân vãng lai của nước này sẽ giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm GDP.
