Chợ giá – Quy định mới của Trung Quốc đang siết chặt mối liên hệ giữa hoạt động xuất nhập cảnh và an ninh quốc gia. Đáng chú ý, công dân có thể bị hạn chế rời khỏi đất nước nếu vi phạm các quy định liên quan đến kiểm soát xuất khẩu hoặc chuyển giao công nghệ. Trước những thay đổi này, giới doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực AI và bán dẫn, được khuyến cáo tăng cường rà soát các rủi ro liên quan trước mỗi chuyến công tác.
Từ kiểm soát biên giới đến an ninh công nghệ
Bắc Kinh vừa đưa vào thực thi một bộ quy định mới về quản lý xuất nhập cảnh. Bộ quy định do Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành ngày 22/7, công bố ngày 31/7 và chính thức có hiệu lực từ ngày 15/9.
Được biết, văn bản gồm 19 điều, áp dụng đối với cả công dân Trung Quốc và người nước ngoài, với mục tiêu được Bắc Kinh nêu là chuẩn hóa quản lý xuất nhập cảnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người xuất nhập cảnh, đồng thời bảo vệ chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển quốc gia.
Điểm đáng chú ý trong quy định mới chính là mối liên hệ giữa kiểm soát xuất nhập cảnh với an ninh công nghiệp và công nghệ được quy định rõ hơn.
Theo Điều 4, các cơ quan có thẩm quyền của Trung Quốc có thể quyết định hạn chế công dân rời khỏi đất nước nếu người này vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc quản lý xuất nhập khẩu công nghệ, đồng thời hành vi đó có khả năng gây nguy hại đến an ninh công nghiệp hoặc an ninh công nghệ quốc gia.
Quy định cũng cho phép áp dụng lệnh hạn chế xuất cảnh từ 6 tháng đến 3 năm trong một số trường hợp khác. Trong đó có người bị xử phạt hành chính vì gian dối để có được giấy tờ xuất nhập cảnh hoặc xuất nhập cảnh trái phép; công dân Trung Quốc thực hiện các hoạt động bất hợp pháp, phạm tội ở nước ngoài gây nguy hại đến an ninh và lợi ích quốc gia.
Động thái này đặc biệt đáng chú ý đối với những ngành mà công nghệ ngày càng gắn với an ninh quốc gia, như trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, sản xuất tiên tiến và các công nghệ chiến lược khác.
Trong những năm gần đây, Bắc Kinh liên tục tăng cường hệ thống kiểm soát xuất khẩu và chuyển giao công nghệ trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng gay gắt. Việc đưa các vi phạm liên quan đến kiểm soát xuất khẩu và công nghệ vào khuôn khổ quản lý xuất nhập cảnh khiến ranh giới giữa tuân thủ thương mại, kiểm soát công nghệ và an ninh quốc gia trở nên gần nhau hơn.
Người nước ngoài cũng chịu yêu cầu chặt chẽ hơn
Quy định mới không chỉ áp dụng với công dân Trung Quốc mà còn đặt ra những yêu cầu chặt chẽ hơn đối với người nước ngoài.
Theo đó, thông tin được khai trong hồ sơ xin thị thực, nhập cảnh, lưu trú hoặc cư trú phải bảo đảm trung thực và hợp pháp. Cơ quan chức năng có quyền yêu cầu người nộp hồ sơ cung cấp tài liệu, dữ liệu điện tử và các thông tin liên quan để xác minh danh tính cũng như mục đích chuyến đi.
Đáng chú ý, người nước ngoài cung cấp tài liệu giả hoặc đưa ra thông tin sai sự thật khi xin thị thực hoặc nhập cảnh có thể bị từ chối nhập cảnh và chịu lệnh cấm nhập cảnh từ 1 đến 5 năm.
Các tổ chức hoặc cá nhân cung cấp thư mời cho người nước ngoài cũng phải chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung trong thư mời.
Những quy định này khiến việc chuẩn bị hồ sơ nhập cảnh đối với các chuyến đi mang tính thương mại, nghiên cứu hoặc công nghệ trở nên quan trọng hơn, đặc biệt khi mục đích khai báo phải phù hợp với hoạt động thực tế tại Trung Quốc.
Doanh nghiệp công nghệ phải tăng “sàng lọc” trước mỗi chuyến đi
Với các tập đoàn đa quốc gia, tác động đáng chú ý của quy định mới có thể không nằm ở hoạt động du lịch thông thường mà tập trung vào các chuyến công tác của lãnh đạo, kỹ sư, chuyên gia và nhân sự cấp cao trong những lĩnh vực nhạy cảm.
Một số luật sư cho rằng, doanh nghiệp nên xem kiểm soát xuất khẩu và tuân thủ các quy định về xuất nhập cảnh là hai phần trong cùng một hệ thống quản trị rủi ro, thay vì xử lý hoàn toàn độc lập. Theo cách tiếp cận này, trước mỗi chuyến đi, doanh nghiệp có thể phải rà soát không chỉ danh tính của người đi mà còn cả dự án, công nghệ, đối tác, dữ liệu và mục đích công tác liên quan.
Đặc biệt, với các công ty hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn, AI và công nghệ tiên tiến, một chuyến đi của kỹ sư hoặc nhà quản lý có thể đồng thời liên quan đến nhiều lớp quy định như kiểm soát xuất khẩu công nghệ, bảo vệ dữ liệu, bí mật thương mại, đầu tư xuyên biên giới và quản lý xuất nhập cảnh.
Trong khi đó, đánh giá rủi ro trước mỗi chuyến công tác có thể trở thành một phần thường xuyên hơn trong quy trình tuân thủ của doanh nghiệp.
Những lo ngại này xuất hiện trong khi Trung Quốc từng áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại đối với một số cá nhân liên quan đến những vụ việc nhạy cảm.
Và một trường hợp thu hút sự chú ý trong năm nay chính là các hạn chế được cho là áp dụng đối với những người sáng lập công ty AI Manus, trong khi xuất hiện thông tin về khả năng có một thương vụ mua lại liên quan đến Meta.
Những vụ việc như vậy đã làm dấy lên câu hỏi về mức độ rủi ro mà các nhà sáng lập, kỹ sư và lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ có thể phải đối mặt khi hoạt động tại Trung Quốc, đặc biệt trong những giao dịch liên quan đến công nghệ chiến lược.
Dù vậy, cần phân biệt giữa những trường hợp cụ thể từng được truyền thông đưa tin và phạm vi áp dụng của quy định mới. Các quy định chính thức không mặc nhiên cấm doanh nhân hay chuyên gia công nghệ xuất cảnh; biện pháp hạn chế được gắn với những hành vi hoặc tình huống cụ thể được quy định trong pháp luật.
Đài Loan cảnh báo rủi ro đối với nhân sự công nghệ
Những thay đổi trong quy định quản lý xuất nhập cảnh của Trung Quốc cũng thu hút sự chú ý đặc biệt tại Đài Loan.
Các cơ quan chức năng Đài Loan đã cảnh báo về những rủi ro mà một số nhóm người có thể phải đối mặt khi tới Trung Quốc đại lục, trong đó có doanh nhân, lãnh đạo doanh nghiệp, nhân sự ngành bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ cao.
Mối quan tâm này phản ánh đặc thù của quan hệ kinh tế xuyên eo biển, khi nhiều doanh nghiệp Đài Loan có hoạt động sản xuất, nghiên cứu hoặc kinh doanh tại đại lục, trong khi chất bán dẫn và công nghệ cao ngày càng trở thành những lĩnh vực trọng yếu trong cạnh tranh chiến lược.
Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cho rằng quy định mới là một phần trong quá trình hoàn thiện hệ thống quản lý xuất nhập cảnh, nhằm bảo vệ chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển quốc gia. Chính phủ Trung Quốc cũng nhấn mạnh các biện pháp này nhằm phòng ngừa những rủi ro mới phát sinh từ các hoạt động xuyên biên giới
Không chỉ công nghệ, thuế và tài sản ở nước ngoài cũng đáng chú ý
Việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát xuất nhập cảnh cũng đang diễn ra song song với xu hướng siết quản lý một số hoạt động xuyên biên giới khác.
Và một lĩnh vực đáng chú ý là thuế. Các doanh nhân và cá nhân giàu có sở hữu tài sản hoặc có thu nhập ở nước ngoài ngày càng phải quan tâm đến nghĩa vụ thuế tại Trung Quốc. Trong một số trường hợp, các tranh chấp hoặc vấn đề tuân thủ có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến khả năng xuất cảnh.
Việc sở hữu hộ chiếu hoặc giấy phép cư trú của một quốc gia khác cũng không đồng nghĩa với việc một cá nhân tự động chấm dứt nghĩa vụ thuế tại Trung Quốc.
Theo các chuyên gia pháp lý, tình trạng cư trú thuế có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nơi ở thường xuyên, gia đình và trung tâm lợi ích kinh tế, thay vì chỉ dựa trên quốc tịch hoặc việc sở hữu giấy phép cư trú ở nước ngoài.
Quy định mới siết quản lý xuất nhập cảnh tại Trung Quốc
Một điểm đáng chú ý khác chính là quy định mới không chỉ mở rộng quyền kiểm soát mà còn đưa ra những yêu cầu cụ thể hơn về thủ tục và bảo vệ quyền lợi của người bị hạn chế xuất cảnh.
Về nguyên tắc, cơ quan ra quyết định không cho phép xuất cảnh phải thông báo bằng văn bản cho người liên quan về sự việc, lý do, căn cứ pháp lý cũng như phương thức khiếu nại hoặc khắc phục. Tuy nhiên, việc thông báo có thể được miễn nếu có khả năng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, quá trình điều tra vụ án hình sự hoặc một số trường hợp khác.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc quy định rõ hơn về căn cứ và thủ tục có thể giúp hệ thống minh bạch hơn so với những trường hợp trước đây, khi một số cá nhân bị hạn chế rời khỏi Trung Quốc nhưng không phải lúc nào cũng hiểu rõ cơ sở của quyết định.
Dù vậy, quy định cho phép không thông báo trong những trường hợp liên quan đến an ninh quốc gia hoặc điều tra hình sự cũng đồng nghĩa mức độ minh bạch trên thực tế vẫn phụ thuộc vào cách các cơ quan chức năng áp dụng.
Được biết, quy định mới cũng bao gồm các nội dung liên quan đến dịch vụ trung gian xuất nhập cảnh. Các công ty cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ làm hồ sơ visa, giấy phép cư trú hoặc các giấy tờ liên quan phải đăng ký và tuân thủ những yêu cầu mới.
Các đơn vị trung gian bị cấm đăng tải thông tin sai lệch, quảng cáo phóng đại hoặc gây hiểu nhầm, cung cấp hoặc hỗ trợ cung cấp hồ sơ giả, cũng như hỗ trợ khách hàng thực hiện các thủ tục trái quy định.
Bên cạnh đó, quy định đặt ra yêu cầu bảo vệ bí mật thương mại, quyền riêng tư và thông tin cá nhân mà cơ quan chức năng hoặc các tổ chức trung gian có được trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Những nội dung này cho thấy đây không đơn thuần là một văn bản điều chỉnh hoạt động kiểm soát tại cửa khẩu, mà hướng tới một hệ thống quản lý xuyên suốt từ trước chuyến đi, quá trình xuất nhập cảnh cho đến hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.
