Chợ giá – Cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản diễn ra ngày 8/2 không chỉ là một sự kiện chính trị nội bộ, mà còn được giới quan sát quốc tế đánh giá là một bước ngoặt có thể tác động sâu rộng đến cục diện an ninh, kinh tế và quan hệ chiến lược tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, thậm chí vượt ra ngoài phạm vi khu vực.
Trong khi trật tự quốc tế đang biến động mạnh, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, thì kết quả cuộc bầu cử này sẽ góp phần định hình vai trò của Nhật Bản (nền kinh tế lớn thứ ba thế giới) trong cấu trúc quyền lực toàn cầu mới.
Trung Quốc theo dõi sát sao, mong muốn Thủ tướng Takaichi suy yếu
Theo các nhà phân tích, Trung Quốc là một trong những quốc gia quan tâm đặc biệt đến kết quả cuộc bầu cử. Bởi, mối quan hệ Nhật Bản – Trung Quốc đã xấu đi nhanh chóng kể từ tháng 11 năm ngoái, sau những phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi liên quan đến vấn đề Đài Loan.
Những căng thẳng ban đầu mang tính ngoại giao đã nhanh chóng lan sang các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và an ninh. Được biết, Bắc Kinh đã liên tiếp triển khai các biện pháp gây sức ép, trong đó có việc siết chặt kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng chiến lược như đất hiếm, nhằm buộc Tokyo phải điều chỉnh lập trường.
Giới hoạch định chính sách Trung Quốc được cho là coi bà Takaichi là nhân tố đã làm suy yếu “sự mơ hồ chiến lược” truyền thống của Nhật Bản đối với Đài Loan – một cách tiếp cận mà Bắc Kinh từng xem là chấp nhận được. Nếu đảng Dân chủ Tự do (LDP) tiếp tục giành đa số tại Hạ viện, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ chuẩn bị cho một giai đoạn dài quan hệ song phương đóng băng, thậm chí gia tăng căng thẳng trong lĩnh vực an ninh.
Ngược lại, một Thủ tướng Takaichi suy yếu hoặc sự trỗi dậy của liên minh đối lập Trung dung Cải cách (CRA) có thể tạo ra “không gian chính trị” để Bắc Kinh điều chỉnh quan hệ mà không phải thừa nhận thất bại. Dù CRA không phải là lực lượng thân Trung Quốc, nhưng giọng điệu mềm mỏng hơn của liên minh này được xem là yếu tố khiến Bắc Kinh kỳ vọng.
Mỹ kỳ vọng Nhật Bản đẩy mạnh cải cách quốc phòng và kinh tế
Tại Washington, cuộc bầu cử Nhật Bản được nhìn nhận như một phép thử đối với khả năng ổn định chính trị của Tokyo, cũng như quyết tâm thực hiện các cải cách chiến lược dài hạn.
Năm 2026 được coi là thời điểm then chốt khi Nhật Bản rà soát hàng loạt văn kiện quan trọng liên quan đến an ninh – quốc phòng, chính sách không gian, kiểm soát xuất khẩu công nghệ quốc phòng, an ninh kinh tế và đầu tư nước ngoài. Mỹ kỳ vọng một chính phủ Nhật Bản ổn định sẽ thúc đẩy những thay đổi phù hợp với lợi ích chung của liên minh, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác kinh tế song phương.
Thủ tướng Takaichi cũng đã nhiều lần nhấn mạnh tầm nhìn xây dựng một nước Nhật Bản mạnh mẽ và tự chủ hơn, đồng thời đảm nhận vai trò lớn hơn trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Định hướng này được đánh giá là phù hợp với quan điểm của Mỹ, trong khi Washington mong muốn các đồng minh chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm bảo đảm an ninh khu vực, cũng như giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong các chuỗi cung ứng chiến lược.
Hàn Quốc và bài toán hợp tác dân chủ khu vực
Không chỉ riêng Trung Quốc và Mỹ, Hàn Quốc cũng đang theo dõi sát sao diễn biến chính trị tại Nhật Bản. Theo các học giả Hàn Quốc, cuộc bầu cử này phản ánh cách Nhật Bản xác định vai trò của mình trong một trật tự quốc tế đang thay đổi, nơi Mỹ không còn là trụ cột duy nhất đảm bảo an ninh khu vực như trước.
Trong khi đó, việc tăng cường hợp tác Nhật Bản – Hàn Quốc được xem là yếu tố then chốt để bảo vệ các giá trị dân chủ, tự do và chuẩn mực quốc tế. Dù vẫn tồn tại những bất đồng lịch sử, hai quốc gia được đánh giá có nền tảng lợi ích và giá trị chung vững chắc hơn bao giờ hết, từ công nghệ, kinh tế đến an ninh khu vực.
Theo các chuyên gia cho rằng, một chính phủ Nhật Bản mới, nếu có tầm nhìn dài hạn, cần coi quan hệ với Hàn Quốc không phải là sự nhượng bộ quá khứ, mà là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai dân chủ của Đông Á.
Lá phiếu quyết định vị thế chiến lược của Nhật Bản
Theo giới phân tích quốc tế cho rằng, cuộc bầu cử Hạ viện lần này thực chất được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về việc Nhật Bản có tiếp tục theo đuổi đường lối chiến lược quyết đoán hơn hay không. Nếu liên minh do bà Takaichi dẫn dắt giành chiến thắng, điều đó sẽ phát đi thông điệp rằng cử tri Nhật Bản sẵn sàng chấp nhận những khó khăn kinh tế trong ngắn hạn để đổi lấy quyền tự chủ chiến lược trong dài hạn, trong khi áp lực từ Trung Quốc ngày càng gia tăng.
Ở chiều ngược lại, một kết quả phân mảnh hoặc thiếu rõ ràng có thể khiến Nhật Bản bước vào giai đoạn điều hành thận trọng hơn, phụ thuộc nhiều vào các thỏa hiệp chính trị, qua đó làm chậm quá trình chuyển đổi sang một nền ngoại giao chủ động, dựa trên công nghệ và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Có thể thấy, kết quả bầu cử không chỉ tác động đến quan hệ giữa Nhật Bản với Trung Quốc, Mỹ hay Hàn Quốc, mà còn ảnh hưởng tới các quốc gia đang phát triển tại châu Á như Việt Nam, Ấn Độ và Philippines – những đối tác ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chiến lược “Trung Quốc cộng một” của Tokyo.
Trong khi đó, cuộc bỏ phiếu ngày 8/2 được xem là dấu mốc đáng chú ý, góp phần định hình liệu Nhật Bản sẽ nổi lên như một chủ thể chiến lược tự chủ hơn trong trật tự toàn cầu mới, hay tiếp tục phải xoay xở trước những áp lực ngày càng gia tăng từ bên ngoài.
