Chợ giá – Tổng thống Mỹ – Donald Trump đã công bố mức thuế mới lên tới 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Hàn Quốc và Nhật Bản – hai đồng minh chiến lược lâu đời tại châu Á. Động thái này đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích và lo ngại sâu sắc không chỉ từ Seoul và Tokyo, mà còn từ nhiều quốc gia khác đang nằm trong tầm ngắm của chính sách thuế quan “có đi có lại” của Trump.
“Đồng minh thân cận” bị đưa lên bàn cân trước tiên
Vào tuần trước, Nhà Trắng đã gửi đi 14 bức thư gần như giống hệt nhau tới các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, yêu cầu dỡ bỏ các “rào cản thương mại không công bằng”, nếu không sẽ phải đối mặt với mức thuế trừng phạt 25% kể từ ngày 1/8.
Tuy nhiên, điều khiến giới quan sát đặc biệt chú ý là việc Seoul và Tokyo được công bố đầu tiên – một hành động được cho là có chủ đích.
Được biết, Trump từ lâu đã chỉ trích thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ với các quốc gia Đông Á. Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ công bố năm 2024, thì Mỹ có mức thâm hụt 68,5 tỷ USD với Nhật Bản và 66 tỷ USD với Hàn Quốc, lần lượt xếp thứ 7 và 8 trong danh sách các đối tác gây thâm hụt lớn nhất.
Nhật Bản tức giận nhưng Hàn Quốc lại tỏ ra thận trọng
Theo đó, phản ứng của Tokyo với mức thuế mới của Trump là nhanh chóng và mạnh mẽ. Thủ tướng Nhật Bản – Shigeru Ishiba (người mới tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai), gọi hành động của Trump là “đáng tiếc và thiếu tôn trọng một cách nghiêm trọng”. Trong khi đó, ông Itsunori Onodera – Trưởng ban chính sách Đảng Dân chủ Tự do (LDP), lại chỉ trích việc “thông báo chính sách hệ trọng qua một bức thư” là không phù hợp với quan hệ đồng minh.
Ngược lại, Seoul chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn, thể hiện thiện chí đàm phán khi thời hạn áp thuế được lùi lại đến 1/8. Chính phủ Tổng thống – Lee Jae Myung đang tiến hành các cuộc họp khẩn cấp và chuẩn bị gửi phái đoàn đến Washington để thương lượng, trong bối cảnh thời gian chuyển giao quyền lực chưa đầy 2 tháng.
Vì sao Trump lại nhắm vào châu Á trước?
Theo các nhà phân tích, việc Trump chọn nhắm vào Hàn Quốc và Nhật Bản trước tiên không chỉ dựa trên con số thâm hụt thương mại, mà còn là tính toán chiến lược. Bởi, hai quốc gia này:
- Là cường quốc công nghiệp với nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu.
- Có mối quan hệ an ninh – quốc phòng sâu sắc với Mỹ, bao gồm các thỏa thuận chia sẻ chi phí quân sự.
- Đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào các nhà máy sản xuất tại Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực ô tô, bán dẫn và năng lượng tái tạo.
Theo giáo sư Heo Yoon phân tích: “Trump tin rằng có thể tận dụng mối quan hệ đồng minh để gây sức ép và đạt được các nhượng bộ có lợi về chính trị”.
Thuế quan đe dọa các ngành xuất khẩu trụ cột
Ngành ô tô chính là đối tượng chịu thiệt hại trực tiếp và nặng nề nhất. Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, trong tháng 5 vừa qua – sau khi mức thuế 25% có hiệu lực, thì xuất khẩu xe cơ giới sang Mỹ đã giảm 24,7% so với cùng kỳ năm ngoái.
JETRO (Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản) cảnh báo mức thuế có thể làm giảm 0,3% GDP của Nhật Bản trong năm 2025. Trong khi đó, Ngân hàng Hàn Quốc ước tính chính sách thuế quan mới có thể khiến tổng xuất khẩu Hàn Quốc giảm 0,6% và riêng xuất khẩu sang Mỹ giảm hơn 4%.
Đáng chú ý, cả Hàn Quốc và Nhật Bản đều phụ thuộc vào một số ngành chủ lực như ô tô, chất bán dẫn, thiết bị gia dụng – những lĩnh vực hiện đang bị Mỹ nhắm tới trong chính sách thuế bổ sung.
Không chỉ châu Á, các đồng minh khác cũng khó tránh khỏi
Tuy nhiên Hàn Quốc và Nhật Bản không hề đơn độc. Bởi, sau hai nước này, thì Trump lại tiếp tục mở rộng danh sách các quốc gia bị áp thuế cao như:
- Canada: 35%
- Liên minh châu Âu: 30%
- Mexico: 30%
- Philippines: 20%
- Thái Lan: 36%
Trump nói với báo giới rằng: “Bạn bè đôi khi còn tệ hơn kẻ thù”. Điều này phản ánh quan điểm rằng các đồng minh đã “lợi dụng Mỹ quá lâu”.
Bên cạnh đó, chuyên gia – Wendy Cutler từ Viện Chính sách Xã hội Châu Á cũng cảnh báo, việc áp thuế lên các đồng minh có thể gây ra phản ứng ngược và làm suy yếu niềm tin vào Mỹ như một đối tác đáng tin cậy.
