Chợ giá – Mới đây, chính quyền Tổng thống Mỹ – Donald Trump đã áp mức thuế khổng lồ lên tới 93,5% đối với than chì nhập khẩu từ Trung Quốc – nguyên liệu tưởng chừng “khiêm tốn” nhưng thực chất lại đóng vai trò sống còn trong ngành công nghiệp pin và xe điện hiện đại.
Vì sao than chì lại “đáng giá” đến thế?
Than chì hay còn gọi là “carbon đen”, từ lâu vẫn bị đánh giá thấp do vẻ ngoài không bắt mắt: trơn, nhờn, xám đen và dễ vụn. Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ cao, thì vật liệu này lại là trái tim của pin lithium-ion – loại pin đang được sử dụng phổ biến trong xe điện (EV), điện thoại thông minh, máy tính xách tay, và các hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo như điện mặt trời và gió.
Ít ai biết rằng, mỗi chiếc xe điện cần trung bình 50 đến 70kg than chì cho các cực âm của pin. Và không như lithium hay cobalt – vốn thu hút nhiều sự chú ý, than chì lại âm thầm trở thành nguyên liệu không thể thiếu, tạo nên “cơn sốt thầm lặng” trên thị trường nguyên liệu pin toàn cầu.
Trung Quốc chiếm lĩnh thị trường than chì khiến Mỹ lo ngại
Theo thống kê của Tổ chức Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 65 – 70% sản lượng than chì toàn cầu và kiểm soát gần như toàn bộ chuỗi giá trị tinh chế than chì dùng trong công nghiệp pin. Điều này đã khiến cho Washington đặc biệt lo ngại trong bối cảnh phương Tây đang muốn thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu chiến lược từ Trung Quốc.
Vì vậy, việc áp thuế mạnh tay lần này không đơn thuần là động thái kinh tế, mà còn mang đậm màu sắc địa chính trị và an ninh quốc gia. Với chính quyền Trump (và cả chính quyền Biden sau này), năng lượng xanh và xe điện không chỉ là công nghệ tương lai, mà còn là mặt trận chiến lược mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu với Bắc Kinh.
Thị trường biến động, liệu cơ hội chia đều?
Ngay sau lệnh áp thuế, thì giá cổ phiếu của các công ty khai thác than chì ngoài Trung Quốc như Syrah Resources (Úc), Northern Graphite (Canada) hay POSCO Future M (Hàn Quốc) đã đồng loạt tăng vọt. Điều này cho thấy thị trường đang kỳ vọng vào sự chuyển dịch chuỗi cung ứng, mở ra cơ hội cho các quốc gia khác tham gia vào “cuộc chơi nguyên liệu xanh”.
Các chuyên gia cảnh báo rằng, việc định hình lại chuỗi cung ứng than chì sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều. Tuy nhiên, nếu được đầu tư đúng mức, các quốc gia như Mozambique, Tanzania, Brazil hay cả Việt Nam – nơi có tiềm năng khai thác than chì, hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Cuộc chiến thầm lặng nhưng khốc liệt
Cuộc chiến than chì giữa Mỹ và Trung Quốc chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn về cạnh tranh công nghệ và năng lượng toàn cầu. Nhưng nó cho thấy rõ ràng rằng, mọi nguyên liệu, dù khiêm tốn đến đâu, thì đều có thể trở thành yếu tố chiến lược trong thời đại kinh tế số, năng lượng sạch và công nghệ cao.
Không còn là câu chuyện của các mỏ khai thác xa xôi, than chì giờ đây đã lọt vào “tầm ngắm” của những nhà hoạch định chính sách hàng đầu. Và trong cuộc đua không tiếng súng này, bên nào kiểm soát nguyên liệu, thì bên đó có thể sẽ kiểm soát cả tương lai.
