Chợ giá – Cuộc xung đột leo thang tại Trung Đông đang tạo ra những tác động sâu rộng đến thị trường năng lượng toàn cầu, buộc nhiều quốc gia Châu Á phải nhanh chóng chuyển hướng sang sử dụng than đá nhằm bù đắp sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Nguồn cung khí đốt bị gián đoạn nghiêm trọng
Theo ghi nhận, nhiều quốc gia Châu Á như Hàn Quốc, Indonesia và Bangladesh đang gia tăng sử dụng than đá (loại nhiên liệu truyền thống nhưng gây ô nhiễm cao) trong khi nguồn cung LNG từ khu vực Vùng Vịnh bị gián đoạn.
Một trong những điểm nóng đáng chú ý là Qatar – quốc gia sở hữu cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới và là nhà cung cấp chủ chốt cho thị trường Châu Á. Được biết, các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng tại đây đã khiến nhà máy Ras Laffan bị hư hại đáng kể, làm suy giảm khoảng 17% công suất sản xuất.
Bên cạnh đó, tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch qua eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, khiến hoạt động vận chuyển LNG bằng đường biển đối mặt với nhiều trở ngại nghiêm trọng.
Giá khí đốt tăng sốc, than đá trở thành “phao cứu sinh”
Giá khí đốt toàn cầu tăng vọt trong thời gian ngắn đã buộc nhiều quốc gia Châu Á – vốn nhạy cảm về chi phí, phải tìm kiếm các giải pháp thay thế, trong đó than đá nổi lên như lựa chọn khả thi nhất.
Theo ông Sam Chua – nhà phân tích tại Rystad Energy cho rằng, than đá từ lâu đã giữ vai trò là nhiên liệu chủ đạo trong cơ cấu năng lượng của Châu Á, chiếm khoảng 40-50% toàn khu vực và có lợi thế rõ rệt về giá so với khí đốt.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý hiện nay là nhu cầu khí đốt đang suy giảm nhanh chóng. Được biết, nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí cao, khi khí hóa lỏng (LNG) trở nên quá đắt đỏ đối với các khách hàng nhạy cảm về giá, qua đó làm suy yếu sức cạnh tranh của loại nhiên liệu này trên thị trường.
Bangladesh là một ví dụ điển hình khi quốc gia này đã cắt giảm nguồn cung khí đốt cho các nhà máy điện và sản xuất phân bón, đồng thời tăng cường vận hành các nhà máy nhiệt điện than. Xu hướng này được dự báo có thể lan rộng sang nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á khác nhằm tránh nguy cơ thiếu điện trên diện rộng.
Các nước tăng tốc khai thác và nhập khẩu than
Trước đà gia tăng nhu cầu, thị trường than đá tại khu vực nhanh chóng “nóng” lên. Được biết, giá than kỳ hạn Newcastle (tiêu chuẩn của Châu Á – Thái Bình Dương) đã leo lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2024.
Để đáp ứng nhu cầu, Indonesia (quốc gia xuất khẩu than lớn nhất thế giới) đã cho phép các doanh nghiệp khai thác tăng sản lượng, qua đó đảo ngược chính sách hạn chế trước đó. Cùng thời điểm đó, Hàn Quốc dỡ bỏ giới hạn công suất đối với các nhà máy nhiệt điện than, trong khi Nhật Bản để ngỏ khả năng chuyển sang sử dụng than cho các nhà máy điện lớn nếu tình trạng gián đoạn kéo dài.
Tại Philippines, chính phủ cũng đang đàm phán với Indonesia nhằm đảm bảo nguồn cung than ổn định trong thời gian tới.
Áp lực môi trường gia tăng
Việc quay trở lại sử dụng than đá (loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất) đang đặt ra thách thức lớn đối với các cam kết giảm phát thải của khu vực.
Trong suốt nhiều năm, khí đốt tự nhiên từng được xem là “nhiên liệu chuyển tiếp” giúp các quốc gia tiến tới năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện tại đang làm dấy lên nghi ngờ về tính ổn định cũng như khả năng đáp ứng của nguồn năng lượng này.
Theo các chuyên gia, trong khi an ninh năng lượng bị đe dọa, nhiều quốc gia buộc phải ưu tiên mục tiêu kinh tế và ổn định xã hội, thay vì đặt nặng các cam kết môi trường.
Nhu cầu điện tăng cao khi mùa hè cận kề
Áp lực càng trở nên cấp bách khi mùa hè đến gần – thời điểm nhu cầu điện tăng vọt do việc sử dụng điều hòa gia tăng tại nhiều quốc gia Châu Á. Nếu không đảm bảo đủ nguồn cung năng lượng, nguy cơ thiếu điện trên diện rộng hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo những hệ lụy kinh tế – xã hội nghiêm trọng.
Trong khi đó, việc “quay lại với than đá” được xem là giải pháp ngắn hạn khó tránh khỏi, dù đi ngược với xu hướng chuyển dịch sang năng lượng xanh mà khu vực đã theo đuổi trong nhiều năm qua.
