Chợ giá – Giá xăng dầu leo thang trong khi tình hình bất ổn địa chính trị tại Trung Đông đang làm dấy lên làn sóng lo ngại trên khắp Đông Nam Á. Trước nguy cơ xảy ra tình trạng tích trữ hoảng loạn và gián đoạn nguồn cung, các chính phủ ASEAN đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp mạnh nhằm ổn định thị trường, kiểm soát tâm lý người dân và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ngăn chặn tích trữ, siết chặt buôn lậu nhiên liệu
Trong khi giá dầu thế giới leo thang mạnh, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang chuyển trọng tâm sang kiểm soát tâm lý hoảng loạn của người dân – yếu tố được đánh giá có thể làm gia tăng bất ổn trên thị trường nhiên liệu.
Tại Thái Lan, lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 57 triệu lít nhiên liệu nhập lậu, trong khi Thủ tướng – Anutin Charnvirakul công khai chỉ trích các hành vi đầu cơ, cho rằng đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ.
Ở Myanmar, chính quyền quân sự thậm chí cảnh báo sẽ bỏ tù những cá nhân vận chuyển quá 180 lít xăng mà không có giấy phép, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình.
Cùng thời điểm đó, Indonesia, Malaysia và Việt Nam cũng đồng loạt siết chặt kiểm soát thị trường, tăng cường chống buôn lậu và liên tục trấn an người dân về khả năng đảm bảo nguồn cung.
Theo các chuyên gia nhận định, việc giữ ổn định tâm lý xã hội trong giai đoạn này đóng vai trò không kém phần quan trọng so với việc duy trì nguồn cung thực tế.
“Nút thắt Hormuz” và hiệu ứng domino toàn cầu
Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay được kích hoạt sau sự kiện phong tỏa eo biển Hormuz năm 2026 – hệ quả trực tiếp từ xung đột leo thang tại Trung Đông.
Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 25% lượng dầu mỏ toàn cầu, cũng đang ghi nhận lưu lượng tàu sụt giảm nghiêm trọng, từ mức 120 tàu/ngày xuống chỉ còn 15 – 20 tàu.
Theo bà Julia Goh – chuyên gia kinh tế cấp cao tại UOB Malaysia, ngay cả khi tuyến vận tải này được khôi phục, thị trường vẫn cần nhiều tháng để hồi phục do những gián đoạn kéo dài của chuỗi cung ứng, tình trạng thiếu hụt tồn kho và chi phí bảo hiểm gia tăng.
Bà cũng nhận định, rủi ro địa chính trị giờ đây đã trở thành một phần cấu thành giá năng lượng, đồng thời cảnh báo thế giới đang bước vào giai đoạn chi phí cơ bản ở mức cao và tình trạng bất ổn kéo dài.
Áp lực lan rộng
Tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng mà đang lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Được biết, chi phí vận tải gia tăng đã kéo theo giá thực phẩm và hàng hóa leo thang, tạo áp lực trực tiếp lên đời sống người dân.
Tại các quốc gia như Việt Nam, Indonesia hay Philippines – nơi xe máy và vận tải đường bộ vẫn giữ vai trò chủ đạo, thì việc chuyển đổi sang các phương tiện thay thế trong ngắn hạn gần như không khả thi.
Đáng chú ý, với các hộ gia đình thu nhập thấp, việc phải dành tới 40 – 50% thu nhập cho nhu cầu ăn uống và đi lại đang trở thành gánh nặng lớn, làm suy giảm sức mua và đồng thời gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội.
Những “điểm nóng” trong khu vực
Philippines đã trở thành quốc gia ASEAN đầu tiên ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng kéo dài một năm sau khi giá nhiên liệu tăng mạnh. Với việc phụ thuộc tới 95% dầu mỏ nhập khẩu từ Trung Đông, nền kinh tế nước này đang chịu tác động nặng nề từ biến động bên ngoài.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều nông dân buộc phải bỏ mặc mùa vụ do chi phí thu hoạch và vận chuyển vượt quá giá bán, làm dấy lên những lo ngại đáng kể về an ninh lương thực.
Tại Campuchia, giá nhiên liệu tăng tới 70%, kéo theo chi phí sinh hoạt leo thang khoảng 50%. Trước áp lực này, người dân khu vực nông thôn quay lại sử dụng than củi, trong khi tại các đô thị, xu hướng chuyển sang xe điện bắt đầu gia tăng, đặc biệt là các dòng xe nhập khẩu giá rẻ.
Việt Nam thích ứng linh hoạt, thúc đẩy chuyển đổi xanh
Tại Việt Nam, người dân đã bắt đầu điều chỉnh thói quen tiêu dùng nhằm thích ứng với biến động giá nhiên liệu. Nhiều gia đình chủ động giảm sử dụng xe chạy xăng, chuyển sang xe điện hoặc các phương tiện công cộng.
Tại Hà Nội, kế hoạch triển khai “khu vực phát thải thấp” đang góp phần thúc đẩy xu hướng này, khi các chính sách môi trường được kết hợp với áp lực chi phí nhiên liệu, tạo động lực cho quá trình chuyển đổi.
Theo các chuyên gia nhận định, đây là thời điểm thuận lợi để Việt Nam đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng:
- Đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió)
- Mở rộng hạ tầng giao thông công cộng
- Tăng dự trữ xăng dầu chiến lược
- Khuyến khích sử dụng phương tiện tiết kiệm năng lượng
Malaysia không “miễn nhiễm” dù là nước sản xuất dầu
Dù là quốc gia sản xuất dầu khí, Malaysia vẫn chịu tác động đáng kể khi phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ Trung Đông. Theo lãnh đạo Petronas, chi phí vận chuyển qua eo biển Hormuz đã tăng gấp ba lần, trong bối cảnh sản lượng khai thác trong nước có xu hướng suy giảm.
Bên cạnh đó, việc cắt giảm trợ cấp nhiên liệu cũng khiến áp lực chi tiêu của người dân gia tăng, buộc nhiều hộ gia đình phải tìm đến các giải pháp dài hạn như sử dụng năng lượng mặt trời và chuyển sang xe điện.
Hướng đi nào cho ASEAN?
Cuộc khủng hoảng lần này được xem là “phép thử” đối với khả năng tự chủ năng lượng của ASEAN, trong khi những biến động địa chính trị vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Theo các chuyên gia cho rằng, khu vực cần tăng cường hợp tác nội khối trong dự trữ và phân phối năng lượng, đồng thời đa dạng hóa nguồn nhập khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Đông. Bên cạnh đó, việc đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và xây dựng cơ chế ứng phó khẩn cấp chung được đánh giá là những giải pháp then chốt.
Trong dài hạn, việc đảm bảo an ninh năng lượng không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với sự ổn định và phát triển của toàn khu vực.
