Chợ giá – Năm 2026 được dự báo sẽ là một năm tương đối thuận lợi với các nước nhập khẩu dầu, khi các dự báo cho thấy nguồn cung toàn cầu có thể vượt nhu cầu. Việc giá dầu thế giới trung bình thấp hơn khoảng 11 USD/thùng so với năm 2024, đã mang lại cơ hội giảm chi phí nhập khẩu và kiểm soát lạm phát.
Tuy nhiên, đối với Châu Á (khu vực có nhu cầu dầu tăng nhanh nhất thế giới) thì “bức tranh” này không hẳn hoàn toàn thuận lợi. Bởi, các tuyến đường thương mại dầu mỏ đang phải đối mặt với nhiều rủi ro về chính trị, pháp lý và an ninh.
Biến động địa chính trị “tác động trực tiếp” đến nguồn cung
Được biết, cuộc chiến tại Ukraine đã khiến các nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào Nga làm giảm công suất lọc dầu và làm thị trường diesel biến động.
Không chỉ vậy, cơ sở hạ tầng xuất khẩu ở Biển Đen, đặc biệt tại Novorossiysk – một điểm neo đậu quan trọng của Đường ống Caspian, cũng bị gián đoạn, khiến dòng dầu từ Kazakhstan trở nên bất ổn.
Ngoài ra, các “tàu bóng tối” chở dầu của Nga (thường được bảo hiểm thấp để vận chuyển dầu bị trừng phạt) cũng đang trở thành mục tiêu tấn công. Hậu quả là phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng vọt, gây áp lực lên các nhà máy lọc dầu Châu Á khi phải đối mặt với chi phí vận tải cao và khả năng gián đoạn hàng hóa.
Bất ổn ở Caribe, Trung Đông và Châu Phi
Bên kia địa cầu, Caribe cũng nổi lên như một điểm rủi ro mới. Việc Mỹ bắt giữ một tàu chở dầu bị trừng phạt ngoài khơi Venezuela – bị cáo buộc chuyển hàng sang Cuba, dù không làm thay đổi cán cân cung cầu toàn cầu, nhưng lại tạo ra tiền lệ đáng lo ngại.
Với các nhà nhập khẩu dầu nặng, thì hàm lượng lưu huỳnh cao ở Châu Á, nguy cơ thắt chặt nguồn cung loại dầu đặc thù này là hoàn toàn có thật nếu biện pháp cưỡng chế tàu biển trở nên thường xuyên hơn.
Bên cạnh đó, tình hình căng thẳng giữa Mỹ và Iran cũng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Các biện pháp trừng phạt mới của Washington, bao gồm cả việc nhắm vào cảng Rizhao Shihua ở tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc), đã buộc các nhà máy lọc dầu Trung Quốc phải thay đổi lộ trình tàu và cấu trúc hàng hóa. Điều này cho thấy chỉ cần tác động vào một mắt xích cảng biển, hiệu ứng lan tỏa có thể làm xáo trộn cả thị trường vận tải và năng lượng khu vực.
Tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất vẫn là eo biển Hormuz. Bởi, bất kỳ sự leo thang nào giữa Iran và Israel khiến tuyến vận chuyển chiến lược này bị gián đoạn đều sẽ đánh thẳng vào các nền kinh tế Châu Á – nơi phụ thuộc nặng nề vào dầu Trung Đông.
Ở Châu Phi, nội chiến Sudan cũng đã lan sang các khu vực sản xuất dầu. Việc Lực lượng Hỗ trợ Nhanh chiếm giữ mỏ Heglig và cơ sở xử lý then chốt đang đe dọa dòng xuất khẩu dầu của Nam Sudan, nhấn mạnh mức độ dễ tổn thương của dầu mỏ từ các quốc gia có hạ tầng yếu và xung đột kéo dài.
Bài học chính sách cho Châu Á trong năm 2026
Theo các chuyên gia nhấn mạnh, Châu Á cần phân biệt giữa giá dầu thấp và rủi ro thấp. Kỳ vọng giá giảm có thể giúp kiểm soát chi phí, nhưng không bảo đảm rằng nguồn cung sẽ ổn định khi các tuyến đường vận tải dễ bị gián đoạn.
Được biết, một số khuyến nghị chiến lược bao gồm:
- Đa dạng hóa nguồn cung và hành lang vận tải: Không chỉ mở rộng nhà cung cấp (Brazil, Guyana, Bờ Vịnh Mỹ) mà còn phát triển cơ sở hạ tầng cảng, kho chứa, và khả năng chuyển đổi loại dầu để giảm rủi ro gián đoạn.
- Sử dụng trữ lượng chiến lược: Các nước như Trung Quốc và Ấn Độ đã có kho dự trữ, nhưng cần phối hợp khu vực và lập các kịch bản rõ ràng về giải phóng dầu khi xảy ra khủng hoảng.
- Quy định rõ ràng về trừng phạt và vận chuyển: Hợp tác ngoại giao để hướng dẫn tuân thủ các biện pháp trừng phạt, giám sát tàu rủi ro và nâng chuẩn an toàn – môi trường.
- Đầu tư vào chuyển đổi năng lượng: Tăng cường tiết kiệm nhiên liệu, điện khí hóa giao thông công cộng, phát triển năng lượng tái tạo và vật liệu thay thế, đồng thời tránh các thay đổi chính sách đột ngột làm gián đoạn đầu tư.
Tuy nhiên, câu chuyện dầu mỏ của Châu Á trong năm 2026 không chỉ nằm ở biểu đồ giá, mà còn ở khả năng đưa năng lượng về an toàn trong một thế giới ngày càng bất ổn. Điều đó đòi hỏi các quyết định ngay từ bây giờ – trong chính sách tài khóa, năng lượng và chiến lược doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào cảm giác “dư thừa” trên các bảng dự báo.
