Chợ giá – Trong khi giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, nhiều nền kinh tế châu Á đang phải đối mặt với áp lực lớn về chi phí năng lượng. Tuy nhiên, Trung Quốc được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ nguồn dự trữ dầu lớn, nguồn cung được đa dạng hóa và quá trình chuyển đổi năng lượng đang được đẩy nhanh.
Dự trữ dầu khổng lồ giúp giảm áp lực ngắn hạn
Sau khi giá dầu thế giới vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu trong nhiều năm, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc có thể ít chịu tác động hơn so với nhiều quốc gia châu Á khác. Theo các chuyên gia của OCBC Bank, Trung Quốc hiện đang sở hữu một trong những kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới. Ước tính đến đầu năm nay, lượng dầu thô dự trữ trên đất liền của nước này đạt khoảng 1,2 tỷ thùng.
Bên cạnh đó, Rush Doshi từ Council on Foreign Relations cũng cho rằng, lượng dự trữ này có thể đáp ứng nhu cầu trong khoảng 3 – 4 tháng, giúp nền kinh tế có thêm thời gian thích ứng khi thị trường năng lượng biến động.
Giảm phụ thuộc vào tuyến vận chuyển chiến lược
Một yếu tố quan trọng khác là Trung Quốc đã giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dầu bằng đường biển. Trong suốt nhiều thập kỷ, eo biển Hormuz – tuyến đường nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập, được xem là “yết hầu năng lượng” của thế giới. Theo dữ liệu của Kpler, có khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua khu vực này, tương đương khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày.
Tuy nhiên, nhờ phát triển hệ thống đường ống dẫn dầu trên bộ và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, Trung Quốc hiện chỉ phụ thuộc vào tuyến đường này để đáp ứng khoảng 40 – 50% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển. Theo nhà kinh tế trưởng của Nomura – Ting Lu, lượng dầu đi qua Hormuz thực tế chỉ chiếm khoảng 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, trong khi khí đốt nhập khẩu qua tuyến này chỉ chiếm khoảng 0,6%.
Đẩy mạnh xe điện và năng lượng tái tạo
Bên cạnh việc tăng cường dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung, Trung Quốc cũng đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng thay thế. Theo International Energy Agency, tỷ trọng năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện và hạt nhân) trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc đã tăng từ 0,2% cách đây hai thập kỷ lên khoảng 1,2% vào năm 2023.
Đặc biệt, sự bùng nổ của xe điện đang góp phần làm giảm đáng kể nhu cầu dầu mỏ. Theo phân tích của Rhodium Group cho thấy, việc mở rộng sử dụng xe điện tại Trung Quốc đã giúp giảm hơn 1 triệu thùng dầu tiêu thụ mỗi ngày và con số này có thể tiếp tục tăng thêm khoảng 600.000 thùng/ngày trong năm tới.
Hiện nay, hơn một nửa số xe du lịch mới bán ra tại Trung Quốc là xe năng lượng mới, sử dụng pin hoặc hệ thống lai điện thay vì động cơ xăng truyền thống.
Than và điện giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào dầu mỏ
Một yếu tố khác giúp Trung Quốc ít nhạy cảm hơn với biến động giá dầu là cơ cấu năng lượng đặc thù của nền kinh tế này. Theo viện nghiên cứu năng lượng Ember, điện năng – phần lớn được sản xuất từ than đá và năng lượng tái tạo, đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc.
Dù nước này đang thúc đẩy quá trình giảm phát thải carbon, Trung Quốc vẫn là nhà sản xuất và tiêu thụ than lớn nhất thế giới. Trong khi đó, dầu mỏ và khí đốt chỉ chiếm khoảng 4% tổng nguồn năng lượng, thấp hơn đáng kể so với mức 40 – 50% ở nhiều nền kinh tế châu Á khác.
Bên cạnh nguồn cung từ Trung Đông, Trung Quốc còn nhập khẩu dầu từ nhiều khu vực khác, trong đó có Nga và Iran. Theo các chuyên gia của Allianz Trade, dầu từ Iran hiện chiếm khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, nhưng phần lớn khối lượng này có thể được thay thế bằng nguồn cung từ Nga hoặc các quốc gia khác nếu cần thiết.
Dù vậy, Trung Quốc vẫn nhập khẩu khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày từ các nước Trung Đông thông qua eo biển Hormuz, cho thấy khu vực này vẫn giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng của nước này.
Khủng hoảng năng lượng có thể củng cố chiến lược của Trung Quốc
Các chuyên gia cho rằng, những cú sốc dầu mỏ như hiện nay có thể củng cố chiến lược chuyển đổi năng lượng của Trung Quốc thay vì khiến nước này thay đổi định hướng. Theo bà Muyi Yang – nhà phân tích năng lượng của Ember, các biến động địa chính trị đang phơi bày rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào nguồn dầu nhập khẩu. Bà nhận định quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ dừng lại ở việc xây thêm các nhà máy điện gió và điện mặt trời, mà còn đòi hỏi phải điện khí hóa toàn bộ nền kinh tế.
Trong thời gian tới, Trung Quốc được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng kho dự trữ dầu chiến lược. Theo ước tính của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (U.S. Energy Information Administration), nước này có thể tăng thêm khoảng 1 triệu thùng dầu dự trữ mỗi ngày vào năm 2026.
