Chợ giá – Trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với nhiều thách thức, thì một xu hướng cạnh tranh khốc liệt được gọi là “sự thoái hóa” (involution) đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn đe dọa sự ổn định kinh tế rộng lớn của quốc gia này. Trước tình hình đó, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã và đang triển khai chiến dịch “chống cải cách” nhằm chấm dứt cuộc chạy đua giảm giá cực đoan – một hiện tượng gây tổn hại nghiêm trọng cho cả thị trường nội địa và toàn cầu.
“Sự thoái hóa” là gì?
Thuật ngữ “thoái hóa” (involution) bắt nguồn từ tiếng Trung, ban đầu là “nội chuẩn”, đã trở thành một từ khóa được giới trẻ nước này dùng để miêu tả một chu trình cạnh tranh mệt mỏi và vô nghĩa, khi mọi nỗ lực dù ngày càng tăng nhưng không đem lại kết quả tích cực, thậm chí là dẫn đến thất bại và áp lực tâm lý.
Từ “involution” trong tiếng Latin nghĩa là “cuộn vào trong”, được nhà nhân chủng học – Clifford Geertz sử dụng để mô tả sự trì trệ kinh tế và xã hội ở Java thập niên 1960. Trong ngữ cảnh hiện đại của Trung Quốc, nó biểu thị tình trạng cạnh tranh gay gắt nhưng không mang lại lợi ích, mà còn kéo nền kinh tế vào vòng xoáy “chạy đua xuống đáy”.
Cuộc chiến cạnh tranh xuống đáy và tác động đến nền kinh tế
Sự dư thừa năng lực sản xuất tại nhiều ngành công nghiệp trọng điểm đã khiến các doanh nghiệp Trung Quốc phải lao vào cuộc chiến giá, giảm giá không ngừng để giành thị phần, từ đó đẩy lợi nhuận doanh nghiệp xuống thấp, nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng “vận hành dưới giá thành”.
Theo đó, Bắc Kinh đã xem đây là vấn đề cấp bách bởi nó đe dọa làm tăng áp lực giảm phát, ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế 19 nghìn tỷ USD, đồng thời gây bất ổn xã hội do tăng tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là thanh niên.
Một ví dụ điển hình chính là ngành công nghiệp xe điện – thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Cuộc chiến giá khốc liệt giữa các “ông lớn” như BYD và Tesla đã khiến biên lợi nhuận ngành giảm từ 2,7% năm 2019 xuống còn 0,83% năm 2024. Ngay trong tháng 5 năm nay, cơ quan quản lý Trung Quốc đã ra lệnh cấm giảm giá liên tục để bảo vệ thị trường và lợi ích doanh nghiệp.
Tương tự, ngành năng lượng mặt trời – niềm tự hào trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Trung Quốc, cũng đang bị tác động nặng nề. Theo theo Chủ tịch Trina – Solar Gao Jifan cho biết, việc dư thừa công suất, chiến tranh giá và giảm nhu cầu đã khiến tổn thất đã lên đến 40 tỷ USD năm ngoái. Mặc dù nỗ lực tái cấu trúc đã bắt đầu, nhưng nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, quá trình cân bằng cung cầu vẫn còn dài và đầy thử thách.
Ngoài ra, lĩnh vực giao đồ ăn cũng rơi vào vòng xoáy đốt tiền hỗ trợ khuyến mãi nhằm giành thị phần giữa những tên tuổi lớn như Alibaba, JD.com và Meituan, với khoản chi lên tới hàng tỷ USD. Mức độ cạnh tranh này dù thúc đẩy đổi mới công nghệ và dịch vụ nhưng cũng làm giảm lợi nhuận và tăng rủi ro cho các doanh nghiệp.
Chính sách “chống cải cách”
Bắc Kinh hiện đang cân nhắc áp dụng các biện pháp hành chính nhằm kiểm soát sự cạnh tranh quá mức, điều trái ngược với xu hướng toàn cầu nơi chính phủ thường chống lại các hành vi độc quyền hay hạn chế cạnh tranh.
Theo chính phủ Trung Quốc cho rằng, cuộc chiến giá và cạnh tranh không lành mạnh đang làm tổn thương cả nền kinh tế và xã hội, đặc biệt trong bối cảnh thương chiến với Mỹ chưa có hồi kết và các yếu tố rủi ro bên ngoài ngày càng gia tăng.
Vì vậy, việc giữ ổn định việc làm được xem là ưu tiên hàng đầu. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên lên tới gần 18% là lời cảnh báo nghiêm trọng về áp lực xã hội, buộc các nhà hoạch định phải có các chính sách vừa kích thích tăng trưởng vừa hạn chế những “cuộc đua xuống đáy” của doanh nghiệp.
