Chợ giá – Trong bối cảnh tỷ lệ sinh toàn cầu đang giảm mạnh, Hàn Quốc lại nổi lên như một “nghiên cứu điển hình” cho cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng và cũng là quốc gia đi đầu trong việc tìm kiếm lối thoát cho vấn đề này. Những gì đang diễn ra tại xứ sở kim chi không chỉ khiến các nhà hoạch định chính sách lo lắng, mà còn là bài học quý báu cho nhiều quốc gia đang phát triển và cả các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản hay Trung Quốc.
Từ hình mẫu kiểm soát dân số đến “quốc gia không trẻ con”
Vào những năm 1970 và 1980, Hàn Quốc từng được ca ngợi là hình mẫu lý tưởng trong việc kiểm soát dân số. Theo đó, các chiến dịch sinh đẻ có kế hoạch, những khẩu hiệu mạnh mẽ như “sinh hai con và nuôi dạy cho tốt” cùng các chính sách khuyến khích triệt sản đã giúp nước này giảm tỷ suất sinh từ khoảng 5 con/phụ nữ xuống dưới mức thay thế 2,1 vào năm 1983 – một chuyển đổi nhân khẩu học mà các quốc gia phương Tây phải mất hàng thế kỷ mới đạt được.
Tuy nhiên, thành công của quá khứ lại đang trở thành gánh nặng cho hiện tại. Được biết, tỷ suất sinh của Hàn Quốc năm 2023 chạm đáy ở mức 0,72 – thấp nhất thế giới. Dù có dấu hiệu phục hồi nhẹ (0,75 vào năm 2024), nhưng xu hướng dài hạn vẫn đầy bi quan. Thậm chí, vào năm 2021, số trẻ em dưới 5 tuổi tại Triều Tiên – quốc gia kém phát triển hơn, lại vượt qua cả Hàn Quốc.
Áp lực toàn diện: Kinh tế, xã hội, an sinh
Dự báo đến năm 2066, thì mỗi người trưởng thành Hàn Quốc sẽ phải gánh một người cao tuổi. Theo đó, hệ thống an sinh xã hội bao gồm lương hưu, bảo hiểm y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn đang đứng trước nguy cơ quá tải nghiêm trọng. Lực lượng lao động sụt giảm nhanh chóng đang kéo theo nguy cơ suy thoái tăng trưởng kinh tế dài hạn từ sau năm 2040.
Điều đáng lo ngại hơn chính là tình trạng này không chỉ xảy ra tại Hàn Quốc, mà các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Đức, Ý và cả Mỹ cũng đang chứng kiến sự sụt giảm mạnh mẽ của tỷ suất sinh.
Tuy nhiên, Hàn Quốc hiện vẫn đang là quốc gia đầu tiên bước vào giai đoạn “siêu khủng hoảng nhân khẩu học” và là nơi mà các chính sách ứng phó được triển khai quyết liệt nhất.
Chiến lược “kép” của Chính phủ Hàn Quốc
Nhận thức rõ vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng các khoản tiền hỗ trợ. Vì vậy, Hàn Quốc hiện đang theo đuổi chiến lược song song, đó là cải cách chính sách sâu rộng và đổi mới văn hóa xã hội.
Chính sách toàn diện, hỗ trợ từ gốc
Chính phủ Hàn Quốc tập trung vào ba trụ cột:
- Cân bằng công việc – cuộc sống: Từ năm 2025, phụ huynh nghỉ chăm sóc con nhỏ sẽ nhận trợ cấp tăng lên 1,925 triệu won/tháng (~1.400 USD), cao hơn gần 70% so với mức cũ. Doanh nghiệp nhỏ còn được hỗ trợ chi phí thuê nhân sự thay thế.
- Giảm gánh nặng chăm sóc trẻ: Tăng gấp ba lần số lượng bảo mẫu bán thời gian, mở rộng dịch vụ chăm sóc đêm và cuối tuần, tăng cường giáo dục mầm non công lập. Giờ hoạt động của nhà trẻ được kéo dài từ 7h30 đến 19h30.
- Ổn định nhà ở: Ưu đãi tín dụng lãi suất thấp cho gia đình mới cưới, gia đình đông con, hỗ trợ thuê nhà dài hạn và dễ dàng chuyển sang căn hộ lớn hơn khi cần.
Ngoài ra, Chính phủ cũng mở rộng bảo hiểm hiếm muộn, tài trợ hầu hết chi phí điều trị vô sinh để khuyến khích sinh con ngay cả trong các trường hợp y tế khó khăn.
Thay đổi tư duy toàn xã hội
Chính sách này sẽ không có khả quan nếu không thay đổi quan điểm xã hội về hôn nhân và sinh con. Do đó, nhiều chiến dịch văn hóa đã được phát động quy mô toàn quốc:
- Các chương trình truyền hình, phim ảnh như “When Life Gives You Tangerines” – ca ngợi giá trị của gia đình nhiều con, tạo hình ảnh tích cực về làm cha mẹ.
- Hàn Quốc đang triển khai làn “khởi hành nhanh” tại sân bay dành riêng cho gia đình ba con trở lên – một biểu tượng về sự ưu tiên.
- Chính phủ hợp tác với đài truyền hình, tổ chức hội nghị công dân, diễn đàn đa ngành để lan tỏa giá trị của gia đình và trẻ nhỏ.
Có thể thấy, Hàn Quốc đang dần cho thấy một mô hình có thể truyền cảm hứng, đó là kết hợp chính sách cứng rắn với đổi mới văn hóa, truyền thông và cộng đồng, nhằm tái định nghĩa lại giá trị của việc làm cha mẹ như một phần của ý nghĩa sống.
