Chợ giá – Chiến dịch gia tăng sức ép của Mỹ nhằm vào Tổng thống Venezuela – Nicolás Maduro đang đẩy ngành công nghiệp dầu mỏ đầy biến động của quốc gia Nam Mỹ này trở lại tâm điểm chú ý của giới đầu tư toàn cầu. Trước tình hình này, câu hỏi đặt ra là ai đang thực sự kiểm soát nguồn dầu mỏ khổng lồ của Venezuela, cũng như liệu bất kỳ biến động chính trị nào có thể làm thay đổi cán cân của thị trường năng lượng hay không?
PDVSA vẫn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối
Theo đánh giá của các chuyên gia, trong ngắn hạn, câu trả lời cho vấn đề này tương đối rõ ràng. Hiện, Petróleos de Venezuela (PDVSA) – tập đoàn dầu khí quốc doanh được thành lập sau khi Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ vào thập niên 1970, vẫn nắm quyền kiểm soát phần lớn trữ lượng cũng như sản lượng dầu của quốc gia Nam Mỹ này.
Ông Andy Lipow (Chủ tịch Lipow Oil Associates) nhận định rằng, PDVSA vẫn giữ vai trò chi phối, dù có sự tham gia của các đối tác nước ngoài. Trên thực tế, các công ty năng lượng đến từ Mỹ, Nga và Trung Quốc chủ yếu hiện diện thông qua các liên doanh hoặc thỏa thuận hợp tác, trong đó đáng chú ý nhất là Chevron của Mỹ.
Được biết, Chevron hiện đang khai thác dầu tại Venezuela thông qua các dự án riêng lẻ và các liên doanh với PDVSA. Trước những diễn biến chính trị mới, cổ phiếu Chevron đã tăng hơn 6% trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa thị trường Mỹ, phản ánh kỳ vọng của giới đầu tư về khả năng mở rộng hoạt động của doanh nghiệp này trong thời gian tới.
Ngành dầu mỏ suy thoái nghiêm trọng sau nhiều thập kỷ
Venezuela từng được xem là một trong những cường quốc dầu mỏ hàng đầu thế giới, với sản lượng khai thác đạt đỉnh khoảng 3,5 triệu thùng/ngày vào năm 1997. Tuy nhiên, đến nay, sản lượng dầu của quốc gia Nam Mỹ này đã suy giảm mạnh, chỉ còn khoảng 950.000 thùng/ngày, trong đó lượng dầu xuất khẩu ước tính vào khoảng 550.000 thùng/ngày.
Theo đánh giá, sự sụt giảm kéo dài của ngành dầu mỏ Venezuela là do hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố, bao gồm công tác quản lý yếu kém, tình trạng thiếu đầu tư trong thời gian dài, các lệnh trừng phạt quốc tế, cùng với sự xuống cấp nghiêm trọng của hệ thống cơ sở hạ tầng khai thác và lọc hóa dầu.
Nếu thay đổi chính quyền, ai sẽ hưởng lợi?
Theo ông Saul Kavonic – Giám đốc nghiên cứu năng lượng tại MST Financial cho rằng, nếu Venezuela hình thành một chính phủ thân Mỹ và cởi mở hơn với đầu tư nước ngoài, Chevron sẽ ở vị thế thuận lợi nhất để mở rộng vai trò. Bên cạnh đó, các tập đoàn năng lượng châu Âu như Repsol (Tây Ban Nha) và Eni (Italy) cũng được cho là có thể hưởng lợi nhờ sự hiện diện sẵn có tại Venezuela.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo, bất kỳ kịch bản chuyển giao quyền lực nào cũng tiềm ẩn rủi ro lớn đối với chuỗi cung ứng dầu mỏ hiện tại. Cùng quan điểm đó, ông Andy Lipow lưu ý rằng, trong khi chưa rõ bên nào thực sự nắm quyền kiểm soát, hoạt động xuất khẩu dầu có nguy cơ bị đình trệ hoàn toàn do người mua không xác định được đối tượng thanh toán.
Đáng chú ý, các lệnh trừng phạt mới nhất của Mỹ nhằm vào “hạm đội ngầm” – các tàu chở dầu hoạt động ngoài hệ thống bảo hiểm và kiểm soát chính thức, đã tác động nghiêm trọng đến xuất khẩu dầu của Venezuela, buộc nước này phải cắt giảm sản lượng. Được biết, những đội tàu này thường được sử dụng để vận chuyển dầu từ các quốc gia bị trừng phạt như Venezuela, Nga và Iran nhằm né tránh các hạn chế của Mỹ.
Tác động đến giá dầu toàn cầu
Theo dự báo của ông Andy Lipow, Chevron vẫn có khả năng duy trì mức xuất khẩu khoảng 150.000 thùng/ngày, qua đó giúp hạn chế cú sốc nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, yếu tố bất ổn chính trị được cho là có thể khiến thị trường phải cộng thêm mức phí rủi ro khoảng 3 USD/thùng vào giá dầu thô.
Ở thời điểm hiện tại, nhiều chuyên gia nhận định thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn đang trong trạng thái dư cung. Theo ông Bob McNally – Chủ tịch Rapidan Energy Group, đánh giá: “Tác động tức thời là gần như không đáng kể”.
Dẫu vậy, xét về dài hạn, Venezuela vẫn giữ vai trò đặc biệt nhờ nguồn dầu thô nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao – loại dầu phù hợp với các nhà máy lọc dầu phức tạp, đặc biệt là tại Mỹ. Theo ông McNally cho biết, các nhà máy lọc dầu Mỹ từ lâu đã ưa chuộng dầu nặng đến từ Venezuela và Canada.
Trước những diễn biến phức tạp hiện nay, giá dầu thế giới chỉ biến động nhẹ. Theo đó, giá dầu Brent giao tháng 3 tăng 0,5%, lên 61,03 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ tăng 0,6%, đạt 57,64 USD/thùng.
Theo giới phân tích cho rằng, tác động thực sự của Venezuela đối với thị trường năng lượng toàn cầu không nằm ở các biến động ngắn hạn, mà ở câu hỏi lớn hơn – liệu quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới có thể tái thiết ngành công nghiệp năng lượng sau hai thập kỷ suy thoái hay không?
Ngành dầu mỏ Venezuela trước bài toán phục hồi tốn kém và đầy bất định
Theo đánh giá của các chuyên gia, ngay cả trong kịch bản chính quyền tại Venezuela thay đổi nhanh chóng, thì khả năng phục hồi bền vững của ngành dầu mỏ nước này vẫn được xem là rất hạn chế. Bởi, hệ thống cơ sở hạ tầng đã xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều năm bị bỏ bê, đã khiến quá trình khôi phục gặp nhiều trở ngại.
Bà Helima Croft (chuyên gia năng lượng của RBC Capital Markets) cho rằng, Venezuela sẽ cần ít nhất 10 tỷ USD mỗi năm, cùng với một môi trường an ninh – chính trị ổn định, để có thể vực dậy ngành dầu mỏ. Bà cũng cảnh báo, trong một kịch bản chuyển giao quyền lực mang tính hỗn loạn như từng xảy ra tại Libya hay Iraq, mọi dự báo về triển vọng phục hồi đều có thể trở nên vô nghĩa.
